Łańcuch to jedna z części roweru, która zużywa się najszybciej, a jednocześnie jedna z najtańszych do wymiany. Zaniedbany łańcuch potrafi jednak zniszczyć znacznie droższe elementy: kasetę, wieniec i przerzutkę. Dlatego warto wiedzieć, jak sprawdzić jego zużycie samodzielnie i kiedy podjąć decyzję o wymianie.
Co się dzieje z łańcuchem podczas jazdy
Potocznie mówi się, że łańcuch „się rozciąga”. W rzeczywistości metal nie rośnie, ale zużywają się sworznie i tuleje w przegubach łańcucha. Luz w każdym ogniwie się powiększa, więc cały łańcuch robi się dłuższy, a odległość między kolejnymi rolkami przestaje pasować do zębów zębatek. Zużyty łańcuch zaczyna ścierać zęby kasety i przedniej zębatki, co z czasem pogarsza zmianę biegów i przyspiesza zużycie napędu.
Producent narzędzi Park Tool zwraca uwagę, że niewymieniony na czas łańcuch prowadzi do nadmiernego zużycia przerzutki i zębatek kasety, a to jest znacznie droższa naprawa niż sama wymiana łańcucha.
Objawy, że łańcuch jest zużyty
- przeskakiwanie łańcucha pod obciążeniem, zwłaszcza na często używanych zębatkach,
- niedokładne lub opóźnione zmiany biegów mimo prawidłowo wyregulowanych linek,
- głośna, „chrobocząca” praca napędu pomimo czystego i nasmarowanego łańcucha,
- widoczne wydłużenie łańcucha lub bardzo duży luz na przedniej zębatce.
Nie czekaj jednak na objawy. Gdy już są wyraźne, kaseta zwykle zdążyła się zużyć, a nowy łańcuch będzie na niej przeskakiwał. Najlepiej mierzyć zużycie regularnie.
Metoda 1: miernik zużycia łańcucha
To najprostszy i najdokładniejszy sposób dostępny dla amatora. Miernik (np. Park Tool CC-3.2) ma dwa progi: 0,5% oraz 0,75% wydłużenia. Wkłada się jego końcówkę między rolki łańcucha i sprawdza, czy druga końcówka wchodzi w łańcuch. Zalecenia producenta narzędzia są następujące:
- łańcuchy do napędów 5–10-rzędowych: wymiana przy zużyciu 0,75% lub nieco wcześniej,
- łańcuchy do napędów 11- i 12-rzędowych: wymiana przy zużyciu 0,5% lub nieco wcześniej (łańcuchy SRAM Flattop i T-Type wymagają innego, dedykowanego miernika).
Napędy z większą liczbą biegów mają cieńszy łańcuch i mniejsze tolerancje, dlatego wymagają wcześniejszej wymiany.
Metoda 2: linijka lub miarka
Jeśli nie masz miernika, możesz użyć linijki lub miarki zwijanej. Fabrycznie nowy łańcuch ma podziałkę równą 1/2 cala, więc 24 półogniwa (12 pełnych ogniw) mają dokładnie 12 cali, czyli 304,8 mm. Zużyty łańcuch jest dłuższy:
- około 306,3 mm – zużycie ok. 0,5%,
- około 307,1 mm – zużycie ok. 0,75%,
- około 307,9 mm – zużycie ok. 1%.
Jak mierzyć: ustaw łańcuch tak, by był napięty (np. na największej tylnej zębatce lub zdjęty i lekko naprężony), przyłóż linijkę od środka jednego sworznia i odczytaj odległość do środka sworznia oddalonego o 12 cali. Wynik różniący się o milimetry decyduje o wymianie, dlatego miernik jest wygodniejszy od linijki. Wartości są przybliżone i wynikają z prostego przeliczenia długości 304,8 mm.
Jak często mierzyć
Nie ma jednego przebiegu, po którym trzeba wymienić łańcuch, bo wszystko zależy od warunków jazdy, masy rowerzysty, czystości i smarowania. Dobrym nawykiem jest pomiar przy każdym wiosennym przeglądzie, a w sezonie co kilka miesięcy lub po jeździe w błocie, deszczu i po solonych drogach. Regularne czyszczenie i smarowanie wydłuża życie łańcucha, o czym piszemy w artykule Czyszczenie łańcucha i napędu.
Wymiana łańcucha – na co zwrócić uwagę
- Dobierz łańcuch do liczby biegów. Łańcuch do 8 biegów nie będzie dobrze współpracował z napędem 11-rzędowym i odwrotnie.
- Skróć łańcuch do właściwej długości. Zbyt długi będzie wiotki, zbyt krótki może uszkodzić przerzutkę lub ramę. Najpewniej odmierzyć długość ze starego łańcucha lub według instrukcji producenta.
- Zamknij łańcuch właściwym łącznikiem. W wielu systemach stosuje się spinkę, która wymaga odpowiedniego kierunku montażu. W łańcuchach Shimano nowoczesnych napędów stosuje się dedykowane nity, które należy zamontować zgodnie z zaleceniami producenta.
- Sprawdź kasetę i przednią zębatkę. Jeśli stary łańcuch jeździł długo ponad limit, nowy może przeskakiwać na zużytych zębach i wtedy konieczna jest wymiana także kasety, a niekiedy zębatki przedniej.
- Nasmaruj nowy łańcuch. Fabrycznie jest pokryty smarem transportowym, ale po wymianie warto go dobrze przygotować smarem przeznaczonym do rowerów.
Rowery retro i napędy jednobiegowe
W starszych rowerach i w rowerach jednobiegowych stosuje się szersze łańcuchy (np. 1/2″ x 1/8″), a w przekładniach w piaście inne zasady dotyczące naciągu i luzu. Zasada pomiaru długości pozostaje taka sama, ale tolerancje są zwykle większe niż w napędach wielorzędowych. W rowerach zabytkowych dodatkowym problemem jest dostępność i zgodność części, dlatego warto skonsultować wymianę z warsztatem, który zna takie konstrukcje.
Najczęstsze pytania
Czy można sprawdzić łańcuch „na oko”?
Nie. Na początku zużycia różnica jest rzędu ułamków milimetra na ogniwo i jest niewidoczna dla oka. Potrzebny jest miernik lub linijka.
Czy wystarczy zmierzyć łańcuch raz w roku?
Dla rowerów używanych okazjonalnie – tak, przy przeglądzie przed sezonem. Przy częstej jeździe, jeździe w trudnych warunkach lub w napędach 11–12-rzędowych warto robić to częściej.
Czy mogę po prostu zmieniać łańcuch regularnie, żeby nie niszczyć kasety?
To częsta strategia: tańszy łańcuch wymienia się wcześniej, dzięki czemu kaseta i zębatki służą znacznie dłużej. Ważne, by nie przekraczać limitów podanych dla danego napędu.
Potrzebujesz pomocy?
W naszym warsztacie na wrocławskim Biskupinie sprawdzimy zużycie łańcucha, kasety i przerzutek oraz dobierzemy właściwą wymianę. Zapraszamy do serwisu rowerów lub do kontaktu pod numerem 573 588 296.